Ebu Musa Cabir Bin Hayyan Kimdir?

Ebu Musa Cabir Bin Hayyan

Ebu Musa Cabir Bin Hayyan

Türk bilim insanı, Türk âlimi

Doğum tarihi: Bilinmiyor – Tus/İran

Ölüm tarihi:  815 – Kufe/Irak

Çalışma Alanları: Kimya, gökbilim, mühendislik, felsefe ve tıp

Ebu Musa Cabir Bin Hayyan

Kimya alanında ilk deneysel çalışmalar yapan kişi olması nedeniyle “modern kimyanın kurucusu” kabul edilir.

Çalışmalarında kullanmak üzere icat ettiği tüp, damıtma imbiği, ısıtıcı ve diğer pek çok icadı, bilim dünyasına kazandırmıştır.

Farklı metal türlerinin ve çeliğin üretim metotlarını geliştirmiştir. Camın renklendirilmesi ve metallerin saflaştırılmasını ilk düşünen ve uygulayan bilim adamıdır.

Câbir bin Hayyân kimya çalışmalarının yanı sıra gökbilim, mühendislik, felsefe ve tıp alanlarında da çalışmalar yapmış, ardında çok sayıda kaynak eser bırakarak ünlü Türk bilim insanları arasında yerini almıştır.

Modern kimyânın kurucusu Tebe-i tâbiînden meşhûr İslâm âlimi Câbir bin Hayyân Abdullah el-Ezdî künyesi Ebû Abdullah’tır Câbir’in âilesi hakkında çok az bilgi vardır. İslâm âleminde Sûfi, Avrupa’da Al-Geber ismiyle şöhret buldu. Aslen Türk olan Câbir bin Hayyan, Abbâsî Halîfesi Hârûn Reşîd’in sarayında yaşadı. Vezir Yahyâ bin Hâlid el- Bermekî’den himâye gördü. Asrının fen âlimiydi. Bütün İslâm âlimleri gibi, fen ilmini, İslâmî ilimlerle berâber okudu. Tıp, astronomi, matematik, felsefe, kimyâ ve zamanın diğer ilimlerinde yetişti.

Kristalleşme, damıtma, kalsinasyon (kavurma), sublimasyon ve buharlaşma gibi kimyevî teknikleri, kimyâ ilmine kazandırdı. Sülfirik ve nitrik asitler gibi birçok asitler ile sodyum karbonat ve potasyumu buldu. Zehir ve zehirli maddelerin kimyevî yapıları üzerinde incelemelerde bulundu. Bu konuda Kitâb-üs-Sümûm adlı eserini yazdı. Bitkilerden elde edilen bir boya ile derilerin nasıl boyanabileceğini ve derilerin nasıl dabağlanacağını ortaya koydu. Ateşte yanmayan kâğıt îmâlini gerçekleştirdi. İlk defâ imbik yaptı. Çeşitli metallerin kullanılır hâle getirilmesi, çeliğin geliştirilmesi, su geçirmez kumaşların verniklenmesi, cam îmâlinde mangan dört oksit’in (Mn3O4) kullanılması, paslanmanın önlenmesi, altın yaldızla süsleme, boyaların ve yağların tesbiti gibi alanlarda birçok buluşlar yaptı. Cisimleri hassalarına göre üç sınıfta tasnif ederek, daha sonra yapılan sınıflandırmalara rehberlik etti. Birçok kimyevî maddeyi tesbit ederek, günümüzde de kullanılan Arapça isimler verdi.

Câbir bin Hayyân, maddelerin atomik yapısını gösteren orjinal tesbitler yaparak, kimyevî reaksiyonlarda belli miktarların belirli miktarlarla reaksiyona girdiğini söyledi. Atom hakkında, ancak asırlar sonra anlaşılabilecek şu sözleri söyledi: Maddenin en küçük parçası olan “el-cüz’ü lâ yetecezzâ” da yoğun bir enerji vardır. Yunan bilginlerinin söylediği gibi, bunun parçalanamayacağı söylenemez. Atom da parçalanabilir. Parçalanınca da öyle bir güç meydana gelir ki, bir anda Bağdât’ın altını üstüne getirebilir. Bu, Allahü teâlânın kudret nişânıdır.” Bu sözlerden asırlar sonra yapılan atom bombası, atıldığı şehirleri yerle bir etti.

Câbir bin Hayyân, maddeleri, yapılarındaki özelliğe göre üç ana sınıfa ayırdı: 1) Ateş veya sıcaklıkla hemen buharlaşabilen maddeler, 2) Çekiçle dövülebilen, parlaklık arz eden, ses çıkaran metalik cisimler, 3) Mineral cinsinden olan, ne çekiçle dövülebilen, ne de toz hâline dönüştürülebilen katı cisimler. Birinci gruba giren maddeleri, sülfür, arsenik, civa, amonyak, kâfur olmak üzere beş gruba ayırdı. Metalik cisimleri de kendi arasında kalay, kurşun, demir, bakır, gümüş, altın olmak üzere altı çeşide ayırdı.
Câbir bin Hayyân arıtma konusuyla alâkalı ilk misâlleri ortaya koydu. Oksitlenme, süblinasyon, damıtma, arıtma, çökeltme, ergitme ve kristalleştirmeyle ilgili işlemleri, uygulamaları ile birlikte açıkladı. Kükürt ile civanın karıştırılması sonucu kırmızı bir taşın “(zencefre” meydana geldiğini açıkladı. Sirke ile asetik asit elde etme yollarını ilk olarak ortaya koydu.

Câbir bin Hayyân; tıb, astronomi ve mantık, felsefe, fizik, mekanik gibi ilim dallarında da çalışmalar yaptı.

  • Kitâb-ül-Beyân,
  • Kitâb-ül-Hacer,
  • Kitâb-ün-Nûr,
  • Kitâb-ül-İzâh,
  • Kitâb-ül-Istakas-is-Sâlis,
  • Tefsîr-ül-İstaka,
  • Kitâb-üt- Tecrid,
  • Kitâb-ül-Mülk
  • Kitâb-ur-Rahme.
  • Kitâb-üş-Şems,
  • Kitâb-ül-Kamer,
  • Kitâb-ül-Hayvân,
  • Kitâb-ün-Nebât,
  • Kitâb-ül-Hikmet,
  • Kitâb-ül-Anâsır,
  • Kitâb-ül-Kimân-il-Meâdin,
  • Kitâb-ül-Hilkat,
  • Kitâb-ül-Hey’et,
  • Kitâb-ün-Nakd.

Bir yorum yazın


İçindekiler