İslamiyetten Önceki Türk Destanları Hakkında 10 Önemli Bilgi

Epik karakter taşıyan destanlar kahramanlıkları, kahramanları tema olarak işleyen uzunca manzumelerdir.

Bir milleti derinden etkileyen savaş, doğal afet, göç, yiğitlik gibi durumların uzun bir şekilde manzum olarak anlatılmasına destan denir. Dünya milletlerinin edebiyat alanında ortaya koydukları ilk ürünler destanlardır. Efsaneler üretmeye uygun yazının icadından önceki dönemde ortaya çıkan bu anlatılar bünyesinde mitolojik motifleri ve  unsurları taşırlar.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Kökü Tarihe Dayanan İlhamını Tarihten Alan Millî Değerlerimizdir

Türk Destanları

Türk Destanları

Destanlar bir milletinin Tarihinin kaydetmediği, karanlık dönemlerine ait ortak değerlerini, kurallarını ve yaşam biçimlerini içererek o milletlerin geçmişini temsil ettiğinden milli özellikler taşımaktadır. Destanlar, kökü tarihe dayalı, ilhamını tarihten alan ve nesilden nesille aktarılarak gelen sözlü (şifahi) ürünlerdir. Sonradan yazıya geçirilmişlerdir. Halk edebiyatı ürünü kabul edilirler. Türk milletinin tarihten önceki çağlara ait yaşayış ve inanışlarını, mitlerini aktarırlar.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Epik Karakter Taşırlar

Türk Destanları

Türk Destanları

Epik karakter taşıyan destanlar kahramanlıkları, kahramanları tema olarak işleyen uzunca manzumelerdir. Bu manzumelere “epik şiir” denir. Bu şiirlerin ana teması kahramanlıktır. Yiğitlik, vatan sevgisi, inanç ve insanlık temalarını işleyen şiirler genellikle epik şiir özelliği taşırlar. Destanlar tabiî (doğal) ve sunî (yapay) olmak üzere iki başlıkta incelenmektedir. Tabiî destanlar: toplumların tarihinde derin izler bırakan olaylar sonrasında sözlü gelenekte oluşturulmuş ve oluş safhası, yayılış safhası ve derlenme safhası olmak üzere üç aşamadan geçmişlerdir. Oluş safhasında olay gerçekleşir. Yayılış safhasında olay nesilden nesillere aktarılarak yaşatılır. Bu aşamada destana milli değerler ve mitolojik değerler yüklenir ve efsaneler yaratmaya elverişli devirlere ait olağanüstü özellikler yüklenir. Derlenme halk dilinde sözlü olarak yaşayan destanı toparlanarak yazıya aktarıldığı safhadır. Tabiî (doğal) destanların sözlü olması nedeniyle anonim olduğunu söyleyebiliriz.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Efsaneler Yaratmaya Elverişli Devirlerde Söylenmiştir Millî Destan Geleneğine Uygun Tabiî (Doğal) Destanlardır.

Türk Destanları

Türk Destanları

Millî destanlar insanların efsaneler yaratmaya uygun dönemde meydana gelen destanlardır. Bir milletin tarihinde büyük savaşlar, göçler, büyük olaylar bulunursa türlü sarsıntılar geçiren millet bunu destanlaştırır ve destan kahramanları yaratır. Destanlar, olağanüstü kahramanları toplum için önemli olan mitolojik destan motifleriyle bezenerek uzun uzun anlatılırlar.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Nesilden Nesillere aktarılarak Çeşitli Çağlara Ait Mitolojik Motiflerle Nesiller tarafından Yazılmış Anonim bir Türdür

Türk Destanları

Türk Destanları

İslamlıktan önceki destanlar, Türk milletinin hayal gücünü besleyip geliştirecek bir anlatı gücü taşırlar. Bu nedenle bu destanların anlatıcıları da tarih içindeki nesillerdir.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Manzum Olarak Yazılmış Türk Kahramanlarının Manzum Hikâyeleridir.

Türk Destanları

Türk Destanları

Voltaire, destanı, kahramanca maceraların manzum hikayesi olarak tanımlar. Bu nedenle destanlar şafaflatlı sözler taşımaz, hikâye dilinin özelliklerini taşırlar. Destana sanatlı, ağdalı, tumturaklı ve şatafaylı sözler gelmez. Destan nesiller aktardığı ortaklaşa bir eylemdir. Türk toplumu için eylemler içerisinde en zorlusu, en umutsuzu olan eylemlerdir, bunlar.

İslamiyetten Önceki Türk Destanları Manzum Şiirlerin Kendine Ait Yasaları Vardır

Türk Destanları

Türk Destanları

Destanlar en zor, en umutsuz eylemleri anlatırken destan karakterinin en önemli özelliğine, anayasasına uymak zorundadır. Bizim en eski acılarımızı, alt belleğimize sinmiş yaşanmışlıklarımızı, korkularımız, umutsuzluklarımızı, en zorlu hayat tecrübelerimizi, eylemlerimizi, savaş ve göç anında yaşanabilecek korkunç hadiseleri anlatırken bu anayasaya uyar, destandaki manzum şiirler. Destanın anayasası, korkuyu, acıyı, umutsuzluğu sezdirmeden anlatır ve onları kahramanın şahsında çabucak onun egemenliği altında cesarete, umuda, mutluluğa dönüştürür. Destan taşıdığı eylemlerin ritmiyle hemen yiğitçe bir yalınlığa bürünür.

İslamiyetten Önceki Türk Destanlarının Kaynakları Çin ve İran Tarihidir

Türk Destanları

Türk Destanları

Türk destanlarının kaynakları Çin ve İran tarihidir. Türk destanları tam olarak kayda geçirilmiş değildir. Türk destanlarının uzun yıllar sonra yazıya geçirilmeleri nedeniyle bu destanların orijinal halleri bilinmemektedir.

İslamiyetten Önceki Doğal Türk Destanlarının Tarihi Dönemleri

Türk Destanları

Türk Destanları

Saka, Hun, Kök-Türk (Göktürk), Uygur dönemlerine aittir.
Saka Destanları: Saka Türklerine ait bu destan da, Şu Destanı ve Alp Er Tunga Destanı olmak üzere iki parçadan oluşur. Bunlar Şu ve Alp Er Tunga adlarındaki komutanların hayat hikâyeleri üzerine kurulmuştur.
Hun Destanları: Oğuz Kağan Destanı ve Attila destanı olmak üzere iki destandan oluşur. Oğuz Kağan Destanı Hun hükümdarı Mete’nin hayatını konu alır; ancak onu olağanüstü niteliklere büründürerek anlatır. Bu destan, daha sonra değişikliklere uğrayarak İslami bir nitelik kazanmıştır.
Köktürk (Göktürk) Destanları: Birbirini tamamlayan Ergenekon Destanı ve Bozkurt Destanı’ndan oluşur. Bunlarda Türklerin tarih sahnesine nasıl çıktıkları ve hangi soydan geldikleri üzerine efsaneler anlatılır.
Uygur Destanları: Türeyiş Destanı ve Göç Destanı olmak üzere iki destandan oluşur. İlki Uygurların var oluşunu; ikincisi yurtlarından göç etmek zorunda kalışlarını anlatır. Kırgız Türklerinin Manas Destanı

İslamiyetten Önceki Türk Doğal Destanları

Türk Destanları

Türk Destanları

  1. Yaratılış Destanı
  2. Saka Destanları
    • a. Alp Er Tunga Destanı
    • b. Şu Destanı
  3. Hun-Oğuz Destanları
    • a. Oğuz Kağan Destanı
    • b. Atilla Destanı
  4. Göktürk Destanları
    • a. Bozkurt Destanı
    • b. Ergenekon Destanı
  5. Siyempi Destanları
  6. Uygur Destanları
    • a. Türeyiş Destanı
    • b. Mani Dininin Kabulü Destanı
    • c. Göç Destanı

İslamiyetten Önceki Türk Doğal Destanlarındaki Motifler Milli Kimliğin Belirlenmesinde Önemli Rol Oynarlar

Türk Destanları

Türk Destanları

Destanlar içinde doğduğu milletin sosyal ve kültürel kodlarını da barındırırlar. Yazının olmadığı sözlü gelenek ürünlerinin yazıya aktarılmadığı dönemlerde bu kültürel ve sosyal kodlar sonraki nesillere sözlü gelenek ürünleriyle aktarılmıştır. Hangi yaşta olursa olsun kişiler; toplumdaki rollerini, ne yapmaları ya da yapmamaları gerektiğini, dini ve milli değerlerini, bu değerleri nasıl muhafaza edip saygı duyacaklarını, kısacası o toplumun içerisinde yaşayabilmenin ön koşullarını sözlü gelenek ürünleriyle öğrenirler. Çocuk yaşlarda masal, efsane dinleyerek, ileriki yaşlarda destan ve halk hikâyesi gibi türleri dinleyerek oluşur. Sözlü gelenek ürünleri, nesilden nesile aktarılırken değişikliğe uğramıştır. Bu durum aktarılan her anlatının doğasında vardır. Fakat genel olarak bu ürünlerin ana hatları ya da ana fikirleri değişmemiştir. Sözlü gelenek ürünlerinde bu değişmezliği sağlayan mefhumlar, motif olarak tanımlanabilir. Bu noktada motif hakkında yapılan tanımları sunmak faydalı olacaktır.


Bir yorum yazın


İçindekiler