Ya‘kūb b. İshak Kindî kimdir?

Ya‘kūb b. İshak Kindî

Ya‘kūb b. İshak Kindî

Akla öncelik tanıyan, ilk defa İslam toplumunda felsefe diye bir bilgi ve düşünce türünün temsilcisi: “Kim din ticareti yaparsa onun dini yoktur…”

Matematik insanı başarıya götürür

İslam toplumunda kelâm hareketinin yanı sıra bir de felsefe hareketi başlattığı için “ilk İslam filozofu” unvanını alan Ebû Yûsuf Ya’kub b. İshak b. Sabbah el-Kindî, soylu bir ailenin çocuğu olarak Irak’ın Kûfe şehrinde doğdu. İsim zincirinde yer alan Ya’kub filozofun adı olup İshak babası, Sabbah dedesi, Ebû Yûsuf künyesi, el-Kindî ise nisbesidir.

Ya‘kūb b. İshak Kindî

İlk İslam filozofu ve Meşşai okulunun kurucusu olarak bilinen Yakub bin İshak el-Kind Kûfe’de doğdu. Babası İshak b. Sabbâh, Halife Mehdî-Billâh, Hâdî-İlelhak ve Hârûnürreşîd zamanlarında yıllarca Kûfe valiliği yapmıştır. Küçük yaşta babasını kaybeden Kindî’nin doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Çocukluk ve ilk gençlik yılları Kûfe ve Basra’da geçen Kindî’nin eğitimi hakkında bilgi mevcut değilse de geleneğe göre temel dinî bilgiler ve Kur’ân-ı Kerîm dersleri yanında dil ve edebiyat tahsili gördüğünde şüphe yoktur.

Kindî’nin Basra’da bulundu ve ilk zihnî disiplinini burada kazandı. Daha sonra Bağdat’a giderek öğrenimini tamamladı ve ölünceye kadar burada yaşadı. Yetim olmasına rağmen, soylu ve zengin bir aileden geldiği için hayatı refah içinde yaşayan Kindî’ Bağdat’ta kimlerden tahsil gördüğü bilinmiyor, bağdattaki dinî, ilmî, felsefî ve edebî toplantılara katılarak ilim ve felsefe alanlarındaki başarısını ve yetkinliğini kanıtlamıştır.

Kindi, ilimleri dini ve insani diye ikiye ayırır. Dini ilimlerin kaynağı vahiydir. Vahiy, istek ve iradeye gerek kalmadan, çaba harcamadan, mantık ve matematik yöntemlerine başvurmadan Allah’ın peygamberlerin temiz ruhlarını aydınlatmasıyla oluşan bilgidir. Duyu ve akıl gücüyle elde edilemeyen, insanların benzerini ortaya koyamadıkları vahiy bilgisi insan fıtratına uygun olduğundan akıl onu kabul etmek durumundadır. Matematik ise başlıca aritmetik, geometri, astronomi ve müzik şeklinde dört disiplini içermektedir.

Yöntem olarak genellikle mantık ve matematiği kullanan Kindi, her konuda insanı başarıya götüren bilimin matematik olduğunu ısrarla vurgular; felsefe öğrenimi için matematiği ön şart sayar. Kindi’ye göre matematik bilimlerini bilmeyen kimse, ömür boyu felsefe okursa da anlayamaz, sadece yazılanları tekrarlamış olur. Kindi’nin optik (ilm ül-menazir) alanındaki çalışmaları da ayrı bir önem taşımaktadır. Işığın yayılma ve yansıması ile yakan, yanan aynalar ve bunların yapımını konu alan eserleriyle bu alanın ilki sayılmaktadır.

Atmosferde meydana gelen olayları yorumlamak üzere ortaya koyduğu özgün sayılabilecek görüşleriyle meteoroloji bilimine önemli katkıda bulunmuştur. İslâm düşüncesinde mûsikîye dair eserleri günümüze ulaşan ilk müellif Kindî’dir (ö. 252/866?). Filozof, mûsikî ile ilgili on adet eser telif etmiş, ancak dört tanesi günümüze ulaşmıştır. Onun düşünce sisteminde mûsikî, kosmosun bir ifadesidir. Ona göre âlemde mükemmel bir düzen vardır. Kindî, âlemin mükemmel düzenini tek bir şahıs gibi düşünerek insan organizması ile mukayese etmektedir. Kindî, âlemdeki mükemmel düzen ile mûsikîdeki seslerin uyumu arasında bir ilişki kurmuş, mûsikî âletlerinin özelliklerini ve mûsikî sanatına özgü ritim, nağme gibi kavramları kozmolojiden, yani gök cisimlerinden, maddî âlemden ve insan organizmasından birtakım örneklerle açıklamıştır.

Görme işlevinin ışık süzmesinin gözden konik bir yapıda çıkıp objelerinin etrafını sarmasıyla gerçekleştiğini fark etti. Sıvıların özgül ağırlıklarının nasıl hesaplanabileceğini keşif etti. Yerçekimi ile alakalı deneyler gerçekleştirdi. Meteroloji ile ilgili de araştırma ve deneyler yaparak bununla da ilgili bir kitap yazdı. Tüm nesne ve varlıkların hareketlerinin zaman ve mekândan bağımsız olmadıklarını tüm bunların birbirleriyle ilişkili olduğunu açıklayarak, Eibstein’dan yüzlerce yıl önce İzafiyet Teorisini açıkladı.

Eserleri

Filozofluğunun yanı sıra matematik, fizik,astroloji,tıp ve coğrafya alanlarında da çalışmalar yapmıştır. Felsefe,tıp,siyaset,psikoloji,optik,astroloji,kimya ve kehanet gibi toplam 20 ayrı alanda 277 eser yazmıştır.

Sayı sitemleriyle ilgli 4 ayrı kitap oluşturdu ve günümüz aritmetiğin temellerini oluşturdu. Açı değerlerinin pergeller kullanılarak ölçülmesi fikrini ilk ortaya atan kişiydi ve astronomi ile ilgili çalışmaları da geometri alanına katkı sağladı.

  • Risale fil Akl
  • Risale fi Mahiyyetin Nevmi ver Rüya.
  • Risale fil Cevahiril Hamse.
  • Risale fil illetis Selci vel Berdi vel Berki ves Savaiki ver Radi vez Zemherir.
  • Risale fiş Şuaat.
  • Risale fi İhtiyaratil Eyyam.
  • De İntellecto Secondum Aristoteles et Platonem.
  • Risale fi İhtilafil Manazır.
  • Fi Marifeti Kuval Edviyetil Murekkebe.

Kaynaklar:

Al-Kindi: The Father Of Arab Philosophy. New York: The Rosen Publishing Group, Inc., 2006.

Ya’kub b. İshak el-Kindi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2002, 26. Cilt, s.41-59.


Bir yorum yazın


İçindekiler